Trí Tuệ Cảm Xúc Của Đàn Ông Vs. Phụ Nữ

Trí tuệ cảm xúc là gì?

Có lẽ chúng ta không lạ gì với các tin tức hàng ngày trên báo chí:

– Người mẹ trẻ trầm cảm sát hại con trai 33 ngày tuổi trong chậu nước. (Trên thực tế, một báo cáo cho thấy thủ phạm của 57% số vụ giết trẻ em là bố mẹ đẻ hay bố mẹ kế của chúng. Trong một nửa trường hợp, họ khẳng định là “chỉ muốn trừng phạt đứa trẻ” do những lỗi nhẹ mà chúng gây ra như khóc lóc hay làm bẩn giường khiến họ không thể xem ti vi).

– Con gái của một vị giáo sư nổi tiếng bị sát hại bởi người thanh niên theo đuổi cô chỉ vì cô từ chối tình cảm của người thanh niên này. Đau lòng thay, anh ta đã từng là học trò của bố cô.  

– Một thanh niên sát hại cả gia đình người chủ (5 người) sau khi bị cho nghỉ việc.

Những tin tức đau lòng – dường như không bao giờ kết thúc này – cho thấy sự suy đồi đạo đức và tình trạng bất ổn của xã hội. Nhưng đó là hồi chuông cảnh báo rằng rất nhiều người trong chúng ta đã mất kiểm soát với cảm xúc của mình. Không ai thoát được những cơn giận bùng phát và mỗi người trong chúng ta sớm hay muộn cũng phải trải qua trạng thái này.

Trí tuệ cảm xúc của đàn ông vs phụ nữ

Đôi khi chúng ta đã đồng nhất trí thông minh với chỉ số IQ. Đó là cách hiểu phiến diện bởi chúng ta chỉ chú trọng tới thông minh trí óc mà quên mất cảm xúc cũng là một dạng trí tuệ vô cùng quan trọng, làm cho con người mang đầy đủ tính người cũng như có thể thành đạt trong cuộc sống.

Những thập kỷ cuối của thế kỷ XX, ở nhiều nước phương Tây, người ta nói nhiều tới cảm xúc của con người và sự giáo dục cảm xúc cho mọi người, đặc biệt cho lớp trẻ.

Các nhà tâm lý học ngày càng đánh giá cao vai trò của cảm xúc và ảnh hưởng của nó đến đời sống con người. Daniel Goleman – nhà tâm lý học người Mỹ – sau khi xuất bản cuốn sách đầu tiên về vấn đề này năm 1995, đã khiến thuật ngữ “trí tuệ cảm xúc” được bàn luận nhiều nhất trong xã hội Mỹ lúc bấy giờ.

“Bất cứ ai cũng có thể trở nên giận dữ – đó là điều rất dễ xảy ra. Tuy nhiên, để giận đúng người, với mức độ thích hợp, đúng thời điểm, vì những lý do chính đáng và biểu lộ sự tức giận đúng cách – lại là điều không dễ.” ~ Aristore

Nghệ thuật kiểm soát cảm xúc và định hướng nó một cách đúng đắn được gọi là “Trí tuệ cảm xúc“.

Trí tuệ cảm xúc của đàn ông vs phụ nữ

Trí tuệ cảm xúc trong tình yêu

Trong 20 năm trở lại đây, những con số thống kê về hôn nhân và ly hôn cho thấy trí tuệ cảm xúc chưa bao giờ sút kém tàn tệ đến vậy.

Hãy lấy tỷ lệ ly hôn làm ví dụ. Thống kê của ngành tòa án cho thấy, nếu năm 2000 chỉ có 51.361 vụ thì năm 2005 đã tăng lên 65.929 vụ; đến năm 2010, con số này lên tới 126.325 vụ.

Hiện nay có khoảng 40% các cuộc kết hôn kết thúc bằng ly hôn (tăng gấp đôi so với năm 1998). 60% các vụ ly hôn ở Việt Nam có yếu tố bạo lực gia đình và trung bình, cứ ba vụ ly hôn thì có một vụ do nguyên nhân ngoại tình.

Có thể cho rằng sự gia tăng ấy phần lớn không phải do trí tuệ cảm xúc thấp kém, mà do sức ép xã hội, sự phản đối của dư luận hay sự lệ thuộc kinh tế của phụ nữ giảm xuống. Nhưng nếu những sức ép xã hội ấy không còn đủ để kết gắn các cặp vợ chồng, thì tình cảm giữa đàn ông và phụ nữ lại càng quan trọng hơn với sự tồn tại của hôn nhân.

Những mối liên hệ vợ – chồng và điểm yếu về cảm xúc có thể gây ra đổ vỡ hôn nhân được nghiên cứu đặc biệt trong những năm gần đây.

Để có thể hiểu được những gì gắn bó hoặc phá huỷ một cặp vợ chồng, có lẽ không gì tốt hơn là những thước đo về mặt sinh lý, nhờ đó có thể theo dõi sự tiến triển của những sắc thái tâm lý đánh dấu những trao đổi giữa vợ chồng.

Ngày nay các nhà khoa học đã có thể khám phá ra những cơn kịch phát adrenaline hay những cơn tăng huyết áp đột ngột ở người chồng, và có thể quan sát được những cảm xúc nhỏ, thoáng qua nhưng rất rõ, hiện lên trên mặt người vợ.

Những kết quả ấy cho thấy rõ sức mạnh cảm xúc có thể gắn kết hoặc phá vỡ một mối quan hệ. Những điểm khác biệt có nguồn gốc đầu tiên ở sự khác nhau giữa thế giới cảm xúc của con trai và con gái.

Trí tuệ cảm xúc của đàn ông vs phụ nữ

Những quan niệm của nam và nữ về vợ chồng hình thành từ thời thơ ấu

Thực tế là cảm xúc của đàn ông và đàn bà khác nhau. Ngoài lý do sinh học, thì một phần nguyên nhân là do nam và nữ sống trong hai thế giới cảm xúc riêng biệt từ thời thơ ấu. Điều này được giải thích bởi 2 lý do:

– Trẻ em nam và nữ có các sở thích khác nhau với các trò chơi khác nhau.

– Trẻ em thường sợ bị trêu chọc nếu chúng có “bồ”. Một nghiên cứu cho thấy phần lớn trẻ lên 3 nói rằng một nửa số bạn bè của chúng là thuộc giới tính khác; đến 5 tuổi, tỷ lệ ấy chỉ còn 20%; và đến 7 tuổi, hầu hết đều khẳng định rằng chúng không có bạn khác giới.

Phần lớn nam và nữ giới sống trong 2 xã hội riêng biệt này cho đến tuổi thiếu niên. Và khi sống trong 2 thế giới riêng biệt đó, con trai và con gái học cách điều khiển xúc cảm hoàn toàn khác nhau.

Nhìn chung, bố mẹ thường dễ bàn tới những vấn đề có liên quan tới các cảm xúc (trừ sự giận dữ) với con gái hơn con trai. Họ thường nói những từ mang cảm xúc mạnh với con gái hơn.

Khi các bà mẹ chơi với con nhỏ, họ cũng thể hiện cảm xúc khác nhau với con gái nhiều hơn, và thường bàn luận chi tiết hơn với con gái về trạng thái cảm xúc của mình, mà không làm điều đó với con trai.

Trái lại, với con trai, họ thường nói tới nguyên nhân và hậu quả của các cảm xúc như sự giận dữ (thường là để giúp chúng đề phòng).

Theo Leslie Brody và Judith Hall – những người đã tổng kết các công trình nghiên cứu về cảm xúc khác nhau giữa 2 giới – thì con gái học sử dụng ngôn ngữ nói sớm hơn con trai, nên chúng diễn đạt cảm xúc tốt hơn, dùng ngôn ngữ để phân tích phản ứng cảm xúc tốt hơn, chế ngự một số cảm xúc (như thích đánh nhau) khéo léo hơn.

Trái lại, con trai không chú ý tới biểu hiện bằng lời của các cảm xúc, chúng thường không có ý thức về trạng thái cảm xúc của mình và của người khác.

Trí tuệ cảm xúc của đàn ông vs phụ nữ

Lên 10 tuổi, con gái và con trai gần như ngang nhau về mặt gây hấn và đối đầu công khai khi chúng nổi giận. Nhưng lên 13 tuổi, một sự khác nhau quan trọng xuất hiện giữa hai giới tính.

Con gái trở nên thành thạo hơn con trai trong “sách lược” gây hấn tinh vi, như: tẩy chay, nói xấu và trả thù gián tiếp. Nhưng con trai vẫn tiếp tục tìm cách đối đầu trực tiếp và không biết tới sách lược ngấm ngầm ấy. Một trong những mặt mà con trai (sau này là đàn ông) tỏ ra kém thành thạo hơn con gái là uyển chuyển bơi giữa khúc lượn của dòng sông tình cảm.

Khi con gái chơi với nhau, chúng thường chơi thành từng nhóm nhỏ thân thiết với ý muốn thu nhỏ xung đột và đạt mục tiêu hợp tác lên trên, trong khi con trai lại chơi thành từng nhóm lớn hơn, và sự tranh đua được nhấn mạnh.

Sự khác nhau ấy rõ rệt khi – chẳng hạn – trò chơi bị gián đoạn vì một trong những đứa trẻ tham gia bị đau. Nếu đó là con trai, thì các bạn của nó chờ cho nó rời khỏi sân và thôi khóc để lại tiếp tục chơi. Khi chuyện đó xảy ra ở con gái, trò chơi dừng lại và tất cả tụ tập lại giúp cho đứa bé đang khóc.

Sự khác nhau về ứng xử ấy cho thấy rõ sự khác nhau căn bản giữa hai giới tính: con trai tự hào với tính độc lập và cứng rắn của chúng, trong khi con gái thì cho rằng chúng thuộc về một hệ thống quan hệ. Con trai cảm thấy bị đe dọa bởi tất cả mọi thứ có thể phá vỡ tính độc lập của chúng, còn con gái thì lại sợ bị cắt đứt quan hệ tình cảm hơn.

Tóm lại, sự tương phản ấy trong việc giáo dục cảm xúc khuyến khích phát huy những năng lực rất khác nhau: con gái thì trở thành “chuyên gia khám phá tín hiệu tâm lý bằng lời và không lời, diễn đạt và thông báo tình cảm của mình”; còn con trai thì có xu hướng “giảm bớt cảm xúc gắn liền với trạng thái dễ bị tổn thương, phạm tội, sợ hãi hay khổ sở”.

Hàng trăm nghiên cứu đã đặc biệt cho thấy rõ rằng đàn bà nói chung biểu hiện sự đồng cảm nhiều hơn đàn ông, ít ra là nếu đo biểu hiện ấy bằng năng lực khám phá cảm xúc không nói ra với người khác, từ biểu hiện trên nét mặt, giọng nói hay tín hiệu không lời khác.

Ngoài ra, nhìn chung dễ đọc thấy tình cảm của một người đàn bà trên nét mặt họ hơn là của đàn ông. Trong khi những bé trai và bé gái đều có nét mặt biểu cảm giống nhau, thì từ cấp tiểu học trở đi, tính biểu cảm ấy giảm đi ở con trai và tăng lên ở con gái.

Trí tuệ cảm xúc của đàn ông vs phụ nữ

Tất cả những điều trên có nghĩa là – nhìn chung, phụ nữ đến tuổi kết hôn được chuẩn bị để trở thành người làm chủ các cảm xúc, trong khi đàn ông không thật sự hiểu rõ được tầm quan trọng của nhiệm vụ này đối với sự hòa thuận vợ chồng.

Đàn ông rất sẵn sàng bàn luận với người vợ tương lai của mình để thoả mãn sự mong muốn của họ. Nhưng sau khi kết hôn, đàn ông ngày càng ít dành thời gian để nói chuyện với vợ mình và họ tìm thấy cảm giác gần gũi khi cùng làm việc với vợ, như làm vườn chẳng hạn, hơn là bàn luận.

Sự im lặng ngày càng tăng của người chồng có lẽ một phần do họ hơi ngây ngô về tình cảm lứa đôi, trong khi đàn bà cảm thấy rõ hơn những gì trục trặc.

Trong một nghiên cứu cho thấy, đàn ông có cái nhìn lạc quan hơn về tất cả những gì liên quan đến đời sống vợ chồng: tình dục, tài chính, quan hệ với bố mẹ chồng (vợ), lắng nghe nhau và tầm quan trọng được gán cho những thiếu sót của người kia.

Nhìn chung, người vợ diễn đạt lời ca thán dễ hơn người chồng. Nếu kết hợp cách nhìn lạc quan của đàn ông về hôn nhân và sự chán ghét của họ đối với xung đột tình cảm, người ta hiểu được tại sao đàn bà thường hay than phiền rằng chồng mình cứ lẩn tránh khi bàn luận về vấn đề của vợ chồng.

Tình trạng người chồng không thích bàn tới những vấn đề vợ chồng sẽ trở thành nghiêm trọng hơn do họ không có khả năng đọc được biểu hiện trên nét mặt người vợ.

Người vợ nhạy cảm với một biểu hiện buồn rầu trên nét mặt của người chồng hơn là người chồng đối với người vợ. Vì thế, người vợ phải thật buồn lắm thì người chồng mới chú ý, mới hỏi về nguyên nhân buồn rầu.

Trí tuệ cảm xúc của đàn ông vs phụ nữ

Trên thực tế, không phải những vấn đề riêng tư, như tần số quan hệ tình dục, giáo dục con cái hay tài chính gia đình, làm cho hôn nhân bị trục trặc mà chủ yếu, cái cách vợ chồng bàn cãi về những vấn đề nhạy cảm ấy mới là điều quyết định số phận của một cuộc hôn nhân.

Chỉ riêng việc đồng ý với nhau về cách giải quyết bất đồng đã là yếu tố chủ yếu cho sự tồn tại vợ chồng: vợ và chồng phải vượt qua sự khác nhau bẩm sinh giữa giới tính khi các xúc cảm bắt đầu loạng choạng.

Không như thế, thì các cặp vợ chồng sẽ bị tổn thương vì rạn nứt về xúc cảm, để rồi cuối cùng bị tan vỡ. Như chúng ta sẽ thấy, những rạn nứt ấy càng dễ phát sinh nếu trí tuệ xúc cảm của một phía hay của cả hai phía đều bị thiếu hụt.

Trả lời